Hiriaren euskarazko izenaren jatorria mendeetan zehar eztabaidagai izan da. XV. mendearen amaieran, agertu ziren lehen erreferentzia idatziak. Geroztik, historialariek eta hizkuntzalariek hainbat hipotesi proposatu dituzte Donostia izenaren jatorria azaltzeko.
Hauek dira lau teoria ezagunenak:
1. Koldo Mitxelena
Koldo Mitxelenaren teoria da onartuena. Filologoaren arabera, Donostia Done Sebastiáne euskal izenaren bilakaera fonetikoa da, eta, aldi berean, Domine Sebastianus latinetik dator.
Filologo ospetsuak 1953ko Apellidos vascos liburuan azaltzen duen bezala, gutxi gorabeherako bilakaera honako hau izango zen: Donesebastiane, Donasabastiai, Donasastia, Donastia, Donostia.
Gainera, Donostia izena santu berari lotutako beste bi tokitan ere ageri da: San Sebastian baselizan (Jaun Donosti), Orendainen eta izen bereko Aranon. Adibide bera ikus dezakegu beste euskal izen batzuetan ere, hala nola Donibanen (San Juan), Donezteben (San Esteban) edo Donejakuen (Santiago).
Koldo Mitxelena
2. Ostia
Bigarren teoria Ostia erromatar hiriarekin lotuta dago, Sebastian santua lurperatu zuten tokiarekin. XIX. mendera arte, haren erlikiak prozesioan eramaten zituzten urtarrilaren 20an Europako hainbat hiritatik igaroz. Gaztelaniaz, “Don” latinezko “Domine” hitzetik dator, “Jauna” esan nahi duena. Beraz, jatorri horren arabera, Donostia “Ostiatik etorri zen jauna” bezala interpreta liteke.
3. Bokalea
Hirugarren teoriaren arabera, Javier Sada historialariak proposatua, “Ostia”k, latinez, atea edo bokalea esan nahi du; beraz, baliteke Donostiako monasterioaren inguruan kokatutako lehen biztanleek, egungo Alde Zaharrean bizi zirenei buruz ari zirenean, Don-ostia-rras deitzea, Urumea ibaiaren bokalean bizi diren “domeinuak” (jaunak) zirelako.
Argazkia: Luis Peralta
4. Urtzi
Laugarren teoriak proposatzen du Donostia izena Urtzi euskal jainkoarengandik datorrela, Ostri ere deitua. Zerua irudikatzen duen jainko paganoa da eta osteguna eta ostirala izenen jatorria da. Horrela, eta berriz ere latinetik abiatuz, “Don Ostia”k San Urtzi esan nahiko luke.
Eta zu, zer teoriarekin geratzen zara?
Hiriaren izen ofiziala Donostia / San Sebastián da. Gaztelaniazko San Sebastián izenaren jatorria ere ezagutu nahi al duzu?
Urtzi euskal jainkoaren irudikapena
